De boeiende wereld van paddenstoelen en zwammen

Een paddenstoel is het vruchtlichaam van een schimmel en behoort tot de groep Mycophyta. Deze groep kan, in tegenstelling tot planten, niet haar eigen voedsel opnemen. Een paddenstoel ontstaat aan schimmeldraden die in de grond groeien of tussen bladeren op de grond of in een boomstam.

Op 20 augustus maakte Henk Boone onderstaande foto's:

Poederige kussentjeszwam (Trichoderma pulvinatum) De eerste wetenschappelijke naam van de Poederige Kussentjeszwam was Hypocrea pulvinata. Deze naam werd in 1870 gegeven door de Duitse mycoloog Leopold Fuckel. De overgang naar de huidige Latijnse naam, Trichoderma pulvinatum, vond officieel plaats in 2014. Om door de taaie, leerachtige buitenkant van een berkenzwam heen te breken, gebruikt de schimmel niet alleen zuren, maar ook pure mechanische kracht. Deze cel lijmt zichzelf vast aan de gastheer en bouwt een gigantische waterdruk op. Daarmee perst hij zich dwars door de celwand van de gastheer heen.                                                                                                                                     In Nederland komt de Poederige Kussentjeszwam algemeen voor.

 

Marasmius. Dit is een geslacht van schimmels, behorend tot de familie MarasmiaceaeHet geslacht omvat voornamelijk kleine, zeldzamere middelgrote zwammen met een centrale steel. De paddenstoelen kenmerken zich door het feit dat de vruchtlichamen krimpen als het droog is en weer tot leven komen als het vochtig is. (tekst over genomen uit Wikipedia)

Op 19 augustus maakte Henk Boone onderstaande foto's:

Gele trilzwam (Tremella mesenterica). Deze felgele, geleiachtige schimmel is een meesterlijke overlever: bij droogte verschrompelt de zwam tot een hard, zwart korstje op een boomtak. Zodra het regent, zuigt hij zich als een spons vol water en "herrijst" hij binnen een paar uur tot een glanzend, goudgele vorm. Deze foto is gemaakt na een regenbui. De kleur verraadt zijn leeftijd: jonge exemplaren zijn oranje en maken ongeslachtelijke sporen. Oudere, gelere zwammen vormen geslachtelijke sporen.

 

Langsteelfranjehoed (Parasola conopila). De hoed zit vol onzichtbare sporen: als je de hoed onder een microscoop legt, zie je dat hij bezaaid is met setae. Dit zijn stijve, dikwandige, bruine haren die als microscopische speren omhoog steken. Waarschijnlijk beschermen deze de paddenstoel tegen vraat door minuscule insecten of aaltjes.

Op de foto hierboven staat het Gewoon elfenbankje (Trametes versicolor). De foto is genomen door Henk Boone op 11 augustus 2026. Territoriumdrift: het Elfenbankje is een witrotschimmel die bomen kan afbreken. Hij scheidt chemische stoffen af om concurrerende paddenstoelen op afstand te houden. Groene rand: De opvallend groene kleur komt door algen die zich nestelen in de fijne haartjes op de hoed. Demi-lichenisatie: Dit fenomeen is een beginnende vorm van korstmosvorming, waarbij schimmel en alg samenwerken voor voedingsstoffen.

De foto hierboven is het Hazenpootje (Coprinopsis lagopus). Henk Boone maakte deze foto op 1 augustus 2026.

Dit is een extreem kortlevende inktzwam, die bekend staat om zijn razendsnelle transformatie en fragiele schoonheid. Enkele uren nadat deze foto was genomen, was de paddenstoel al weer verdwenen.  Deze paddenstoel is een zogenaamde sapotroof (opruimer), die leeft van niet-verteerd dood hout en is met name te vinden op houtsnippers en houtsnipperpaden (zie hierboven). Het Hazenpootje verschijnt en vloeit binnen 24 uur als inkt over de grond.

 

Onderstaande foto maakt Henk Boone op 14 juli 2026. Het is de Zwarte kogelzwam (Daldinia concentrica). Het is een zakjeszwam, behorend tot de orde Xylariales. (Wikipedis)

In Engeland staat de zwam bekend als King Alfred's Cokes. Dit komt door een volksverhaal waarin Koning Alfred de Grote (849-899) op de vlucht was voor de Vinkingen. Hij schuilde in de hut van een boerin, die hem vroeg op haar baksels te letten. Alfred was zo afgeleid door zijn oorlogsplannen, dat hij de koekjes vergat en liet verbranden. Uit schaamte gooide hij ze naar buiten, waar ze volgens de legende veranderden in deze zwarte schimmels.

 

Onderstaande foto's maakte Henk Boone op 14 juni 2026.

Geel hoorntje (Calocera cornea). Dit is een zwam uit de familie Dacrymycetaceae. Onder gunstige omstandigheden is het glad en kleverig. Het Geel hoorntje is verwant aan het Kleverig koraalzwammetje. Het bestaat uit kleine, gele priemvormige vruchtlichamen.

Gewone boomwrat of bloedweizwam ((Lycogala epidendrum).

Deze zwam heeft naast de naam "Boomwrat" in de Vlaamse en Nederlandse folklore een opvallend humoristische naam: de blotebilletjeszwam. Omdat de roze vruchtlichamen zich heel vaak strak in tweetallen tegen elkaar aan ontwikkelen en zo lijken  op een minuscuul, roze menselijk achterwerk.

Heksenboter of runbloem (Fuligo septica)

Dit is een slijmzwam en hij behoort tot de familie Physaraceae. De soort bestaat uit een geel plasmodium, dat zich kan verplaatsen en daarbij vaak een glanzend kruipspoor achterlaat.

Hieronder ook een foto van Heksenboter. Op deze foto heeft de Heksenboter weer een andere vorm. Het is een gigantisch, eencellig levend wezen. Heksenboter kan actief op bacteriën jagen en zelfs een primitief geheugen ontwikkelen om obstakels te ontwijken. 

Lipstickmos. Dit is niet de officiële naam. Maar hij wordt wel zo genoemd vanwege zijn opvallende roze kleur. De Latijnse naam is: Illosporiopsis christiansenii (orde Hypocreales)

Hierboven: een foto van het Wieltje (Marasmius rotula). Dit is een klein paddenstoeltje dat zijn naam dankt aan het geribbelde patroon van zijn witte hoed. De naam Marasmius is afgeleid van het Griekse woord 'marasmos' dat 'mager' of 'uitgedroogd' betekent. De soortnaam 'rotula' betekent 'wieltje'.

Hieronder: Bloemkoolzwam (Ramaria botrytis). Dit is een opvallende koraalachtige paddenstoel uit de familie Gomphaceae. In Nederland komt de soort zeldzaam voor en staat de soort op de Rode lijst in de categorie "Bedreigd". (informatie Wikipedia) 

Hieronder: Zilveren boomkussen, foto's, gemaakt door Henk Boone op 21 maart 2026. Deze zwam werd op twee plaatsen in de heemtuin gezien. Het zilveren boomkussen is een slijmzwam, die vooral in het voorjaar te zien is op dood hout, meestal van loofbomen . De inhoud is aanvankelijk zacht en wit, maar wordt later droog en chocoladebruin door de sporen. De huid scheurt dan open, waarna de sporen zich met behulp van regen en wind verspreiden.(Informatie Wikipedia)

Hieronder: Gewoon Elfenbankje en daaronder Echt Judasoor. Foto's gemaakt door Henk Boone op 20 februari 2026.

Op 9 februari 2026 werden onderstaande foto's gemaakt door Henk Boone

Tonderzwam

Gekraagde aardster in een laat stadium

Kogelhoutskoolzwam

Op 24 januari 2026 werden onderstaande foto's van de Paarse Korstzwam gemaakt door Henk Boone

Op 19 januari 2026 was de Paarse Korstzwam (zie hieronder) ook al te zien en gefotografeerd door Henk Boone

Op 17 november 2025 werden onderstaande paddenstoelen gefotografeerd door          Greetje de Back.

Op 17 november jl. werden onderstaande paddenstoelen gefotografeerd door Henk Boone

Fraaie Koraalzwam                                                                                                   Franjehoed

Anijschampignon                                                                                                     Geweizwam

Gewone zwavelkop                                                                                                   Houtsnipperbundelzwam

Mosklokje                                                                                                                   Oranjerode stropharia

Parelstuifzwam                                                                                                          Schubbige boschampignon

Gewone Glimmerinktzwam                                                                                    Zwavelkopjes

Op 10 november jl. werden onderstaande paddenstoelen gefotografeerd door Greetje de Back.

Op 3 november jl. werden onderstaande paddenstoelen gefotografeerd door Greetje de Back.

Op 3 november jl. fotografeerde Henk Boone onderstaande paddenstoelen:

                                           Oranjerode stropharia                                                                      en rechte koraalzwam

                                 Scherpe schelpzwam                                                             en de roodbruine schijnridderzwam

                                      Zwavelkopjes                                                                                                            Honingzwam

Op 10 oktober jl. werden onderstaande paddenstoelen gefotografeerd door Greetje de Back

Op 7 oktober jl. fotografeerde Greetje de Back onderstaande paddenstoelen. Het is moeilijk om aan te geven op welke plekken de paddenstoelen te vinden zijn.

 

De heemtuin is beroemd geworden door de inktviszwam. Enkele jaren geleden was de inktviszwam maar op enkele plaatsen in Nederland te zien, waaronder de heemtuin.

Hier zijn de verschillende stadia van de inktviszwam te zien. In het begin is er een "ei".

Na korte tijd komen de "tentakels" te voorschijn en begint de paddenstoel op een inktvis te lijken. Vandaar de naam.

 

 

 

 

 

Na enkele dagen is er nog maar weinig te zien van de mooie inktviszwam.

Overgenomen uit "Naturetoday.com" van maandag 21 oktober 2024: De Inktviszwam werd voor het eerst beschreven in Tasmanië en koloniseerde van daaruit Australië. Begin twintigste eeuw kwam hij naar Europa als verstekeling in wol-transporten of bij de invoer van exotische tuinplanten. De Inktviszwam breidt zich in ons land steeds verder uit. Hij begint, net als verschillende stinkzwammen, als een "duivelsei". Het is een vruchtlichaam, maar omdat ze zo plotseling tevoorschijn kunnen komen, dacht men vroeger dat ze door de duivel werden neergelegd.

Onderstaande inktviszwammen zijn ontdekt op maandag 25 augustus 2025.

De Gewone Knolparasolzwam, gefotografeerd op zaterdag 6 september en de foto ernaast op zondag 7 september 2025. Zo is te zien dat er na 1 dag al een wijziging optreedt.(foto's gemaakt door Cock Jansen)

Blauwe kaaszwam en daarnaast: Roodbruine schijnridderzwam (november 2024), gefotografeerd door Greetje de Back

Gewone zwavelkopjes en Dikrandtonderzwam, november 2024, gefotografeerd door Greetje de Back

Blote billetjes en Oranje aderzwam, gefotografeerd door Greetje de Back, november 2024

Oranje aderzwam, gefotografeerd door Yvonne Commijs op 11 november 2024

 

Boven: Wimperzwam, gefotografeerd op 2 november 2024 door Teunis van Veldhuizen

Geweizwam, gefotografeerd op 2 november 2024 door Teunis van Veldhuizen

Geweizwam, gefotografeerd op 2 november 2024 door Teunis van Veldhuizen

Niet alleen in de herfst zijn er paddenstoelen te zien. Op 31 maart 2024 ontdekten wij deze Zwavelzwam in de heemtuin. Op dezelfde plaats, waar hij ook in het voorgaande jaar te zien was.

Op 27 april 2024 was de paddenstoel nog groter geworden.

foto's Cock Jansen

 

 

 

 

Hierboven staan foto's van "het Wieltje"'. Een kleine paddenstoel, die voorkomt op houtige plantenresten, zoals twijgen, wortels, sterk vermolmde stronken. De foto's zijn gemaakt door Yvonne Commijs op 17 september 2023.

Hieronder een foto van Heksenboter. Dit is een slijmzwam, die voorkomt op dood hout, ook wel in mos of gras. Deze slijmzwam verandert heel snel van kleur: hij gaat er een beetje grauw uitzien. Ook is hij weer snel verdwenen. Vindtijd: juni tot oktober, vooral na een periode met vochtig, warm weer.

Op 29 juli 2024 was deze heksenboter te zien op een boomstammetje in de "zithoek" in de heemtuin. Daarnaast een foto van Heksenboter die in het vorig jaar te zien was op een pad.

Hieronder staan foto's van paddenstoelen, die in voorgaande jaren in de heemtuin stonden. Misschien komen ze ook de komende maanden weer tevoorschijn (vanaf oktober 2023)

Tonderzwam (foto: Heleen van der Linden) 

Gekraagde aardster (foto: Yvonne Commijs), hieronder

Elfenbankje (links)(foto: C. Jansen) en onder: Elzenweerschijnzwam (foto: Yvonne Commijs)

Hieronder staan foto's, die gemaakt zijn op 7 en 8 oktober.

Zwerminktzwam en Week oorzwammetje (foto's : Marjon Zuilhof)

Goudvliesbundelzwam (foto: Yvonne Commijs)

Hieronder staan foto's, gemaakt op 22 en 23 oktober 2023

Gekraagde aardster en Dikrandtonderzwam (foto: P. van der Linden)

Zwerminktzwam (foto: P. van der Linden)                                                            Koraalzwam (foto: P. van der Linden)

Waaierkorstzwam (foto: P. van der Linden)

 Langsteelfranjehoed (foto: P. van der Linden)  

 

Champignon

                                                                                        Gele korstzwam en waaierkorstzwam (foto's: W. Heilker, 28 oktober 2023)

 

 

Prachtvlamhoed en Glimmerinktzwam (foto's: Cock Jansen)(28 oktober 2023)

Nog een keer de Prachtvlamhoed (P.v.d.Linden, 6 november 2023)                Blanke Champignonparasol (P.v.d.Linden, 6 november 2023)

Kleine stinkzwam? Nog in ontwikkeling?                                                            Rechte koraalzwam (foto's: P.v.d.Linden, 6 november 2023

Gewone zwavelkopjes, (foto: P.v.d.Linden, 6 november 2023)                          Gewone knolparasolzwam, foto: W. Heilker, 11 november 2023)

Schubbige boschampignon (foto: W. Heilker, 11-11-'23)                       Knolparasolzwam (foto: W. Heilker, 25-11-'23), later wordt de hoed plat.

 

Gewone beurszwam (foto: M. Zuilhof, 25-11-2023)                                            Champignon, nu met platte hoed, (M. Zuilhof, 25-11-'23)

Echt Judasoor (foto: M. Zuilhof,  16-12-'23)                                                        Fluweelpootje (foto: M. Zuilhof, 16-12-'23)

Deze paddenstoel (Echt Judasoor) komt voor op levende en dode stammen en takken van allerlei loofbomen. Vooral Vlier en Esdoorn. Bij nat weer - in de herfst en in de winter - zwellen ze op. Als het weer droger wordt, verschrompelen ze een beetje.

Op zaterdag 9 juni 2024 was deze Grote Stinkzwam (zie hieronder) al te zien in de heemtuin (foto's C. Jansen)

Op maandag 15 juli waren er meerdere Grote Stinkzwammen te zien.

Op 7 september 2024 waren bovenstaande paddenstoelen te zien: Franjehoed en Geaderde leemhoed. Foto's gemaakt door C. Jansen.

Prachtvlamhoed?  en Vaalroze Parasolzwam, foto's gemaakt door Marjon Zuilhof op 28 september 2024

Gewoon Elfenbankje? en Waaierkorstzwam, foto's,  gemaakt door Marjon Zuilhof op 28 september 2024

Hieronder: Koraalzwam, foto, gemaakt door Yvonne Commijs op 20 oktober 2024

Geweizwam, gefotografeerd op 2 november 2024 door Teunis van Veldhuizen